งานประเพณีโฮมบุญออกพรรษา "แห่กระธูป"

                ประเพณีแห่กระธูป เป็นอีกกิจกรรมหนึ่งของชาวจังหวัดชัยภูมิที่จะทำกันในวันออกพรรษา ดังนั้นเราจะพลาดไม่ได้เลยทีเดียวที่จะมาสัมผัสกับการเล่าเรื่องผ่านกิจกรรมในงานประเพณีโฮมบุญออกพรรษา ซึ่งคณะผู้จัดทำได้ขนชาวบ้านนับหลายร้อยคน มาร่วมร่ายรำบริเวณหน้าที่ว่าการอำเภอหนองบัวแดงจังหวัดชัยภูมิซึ่งดูได้ยิ่งใหญ่ตระการตาน่าจดจำและควรเผยแพร่ออกสู่สายตาต่อสาธารณชนไปทั่วโลกถึงวัฒนธรรมและประเพณีอันดีงามของไท

                ประเพณีบุญกระธูปออกพรรษาอำเภอหนองบัวแดง จังหวัดชัยภูมิKrathup tradition
                ความหมายของประเพณีบุญกระธูป
ในวันออกพรรษาชาวพุทธจะถวายการสักการะองค์สัมมาสัมพุทธเจ้าที่จะเสด็จลงจากสวรรค์ชั้นดาวดึงส์หลังจากโปรดพุทธมารดา ชาวพุทธทั้งหลายต่างเฉลิมฉลอง และในการนี้ชาวพุทธในภาคอีสาน โดยเฉพาะชาวอำเภอหนองบัวแดง ได้จัดทำต้นกระธูปโดยการนำเอาธูปพันด้วยกระดาษสีให้เป็นลวดลายต่าง ๆ แล้วประกอบเป็นต้นร่วมสมโภช และนำไปจุดยังวัดต่าง ๆ และเมื่อปี พ.ศ. ๒๕๔๕ อำเภอหนองบัวแดง ได้เล็งเห็นถึงคุณค่าของประเพณีแห่กระธูป จึงได้จัดให้ชุมชน และวัดต่าง ๆ ที่เคยมีการการทำต้นกระธูป และยังไม่เคยทำต้นกระธูปให้ร่วมกันประดิษฐ์ต้นกระธูป เพื่อเป็นการสืบสานประเพณี และเป็นหนึ่งในการส่งเสริมการท่องเที่ยวของอำเภอหนองบัวแดง และจังหวัดชัยภูมิ ภายใต้การนำของ นายพรศักดิ์ เจียรณัย ผู้ว่าราชการจังหวัดชัยภูมิ

                ประวัติความเป็นมาของประเพณีบุญกระธูป
                ในอดีตแต่ก่อนประเพณีออกพรรษา ชาวบ้านจะร่วมแรงร่วมใจกันสร้างกระธูปโดยจะตีเกราะเคาะขอลอให้ชาวบ้านออกไปรวมตัว ณ จุดนัดหมาย (อาจเป็นศาลากลางบ้าน หรือบ้านผู้ใหญ่บ้าน) หนุ่มสาวตื่นเต้นมากในการไปพ้นกระธูป ซึ่งกว่าจะเป็นกระธูปจุดได้ต้องผ่านกระบวนการยาวนานพอสมควร เพราะไม่ใช้กระธูป หรือธูปที่วางขายตามตลาด แต่เกิดมาจาการขยี้เอามาจากกาบมะพร้าวจนร่วงออกมาราวผง แล้วพันด้วยกระดาษหนังสือพิมพ์หุ้มอีกทีด้วยกระดาษสี หรือกระดาษหลากสีสัน ก่อนที่จะนำไปมัดกับดาวก้านตาล (สานจากใบตาล หรือใบลาน) จากนั้นจึงนำไปมัดห้อยกับก้านธูปที่เสมือนคันเบ็ด ทำไว้มาก ๆ เสร็จแล้วจึงนำเข้าไปเสียบเข้าไปรูรอบปล้องไม้ไผ่ ทำเป็นชั้นขึ้นไปเหมือนฉัตร ประดับตกแต่งงดงาม ก่อนที่จะนำออกไปจุดในวันเวียนเทียนออกพรรษา และในปัจจุบันประเพณีบุญกระธูปได้เป็นอัตลักษณ์ของอำเภอหนองบัวแดง จังหวัดชัยภูมิ

                ความพร้อมเพรียงและการร่วมแรงร่วมใจในการจัดงานประเพณีอันสำคัญยิ่งของชาวจังหวัดชัยภูมิ ประเพณีโฮมบุญออกพรรษา แห่กระธูป จึงได้ออกมาสวยงามตระการตา บรรดาคณะรัฐมนตรีกระทรวงท่องเที่ยวและกีฬา ตลอดจนสื่อมวลชนทั้งชาวไทย และต่างประเทศที่ได้เข้าชมงานต่างชื่นชมยินดีกับงานประเพณีครั้งนี้ เป็นที่ประจักษ์สายตาแก่คนทั่วโลก พร้อมทั้งมีการแสดงเล่าถึงประวัติความเป็นมาอันดีงามของ ประเพณีโฮมบุญออกพรรษาแห่กระธูป เกี่ยวกับประวัติขององค์พระสัมมาสัมพุทธเจ้าที่ได้บำเพ็ญบารมีอันยิ่งใหญ่

                ความเชื่อ ค่านิยม ในประเพณีบุญกระธูป
ความร่มเย็นอันยิ่งใหญ่ของ กระธูป สัญลักษณ์แทนต้นหว้า ซึ่งเป็นต้นไม้ประจำชมพูทวีปถูกบันทึกไว้ในหนังสือฎีกาพระมาลัยสูตร ความว่า ลักษณะของต้นกระธูปมีความยาวประมาณ  ๕๐ โยชน์ มีกิ่งใหญ่ ๔ กิ่ง แผ่ออกไปใน ๔ ทิศทาง กว้างเป็นปริมณฑลได้ ๑๐๐ โยชน์ หมายถึง พระพุทธศาสนานี้ เป็นร่มเย็นแก่สรรพสัตว์ทั้งหลาย เปรียบเอา ต้นกระธูปนี้ จุดแล้วย่อมส่งกลิ่นหอมฟุ้งขจรขจายไปยังทิศต่าง ๆ กลิ่นหอมนี้ ย่อมเป็นที่ชื่นใจแก่มนุษย์ ทั้งปวงที่ได้สัมผัสกลิ่นย่อมเกิดปิติ และความสุขความเบิกบาน คุณค่าทางจิตใจประดิษฐ์ขึ้นง่าย ๆ

                จากวัสดุภายในท้องถิ่น ประกอบด้วย ขลุยมะพร้าว ใบอ้ม ใบเนียม โดยนำใบไม้ทั้ง ๒ ชนิด มานึ่งแล้วนำไปตากแดดให้แห้ง จากนั้นนำมาบดอีกครั้ง จะได้ฝุ่นที่มีกลิ่นหอม แล้วจึงนำไปผสมกับขลุยมะพร้าว ห่อด้วยกระดาษให้ได้รูปทรงยาวเหมือนธูป นำกระดาษสีมาประดับตกแต่งลวดลายให้สวยงาม ส่วนใหญ่นิยมเป็นลายไทย เช่นเดียวกับลายมัดหมี่ แล้วนำ ที่มัดติดกับดาว ซึ่งทำจากใบคันไม้ไผ่ลักษณะคล้ายคัดเบ็ด แล้วนำไปเสียไว้กับแกนไม้ไผ่ที่เตรียมไว้ ความสูงประมาณ ๓ – ๕ เมตร รูปทรงคล้ายฉัตรก่อนจะนำไปแห่ และจุดไฟบูชา พร้อมกันนี้ให้เอาลูกดุมาลักษณะคล้ายส้ม แต่มีเปลือกแข็งมาผ่าเป็น ๒ ซีก ใส่น้ำมันพืชลงไป แล้วควั่นด้ายเป็นรูปตีนกา เพื่อจุดไฟให้แสงสว่างใต้ต้นกระธูป

                งานบุญประเพณีที่เป็นเอกลักษณ์ หนึ่งเดียวในโลก ของจังหวัดชัยภูมิ จัดขึ้นทุกปี บริเวณหน้าที่ว่าการอำเภอหนองบัวแดงในช่วงเทศกาลออกพรรษา โดยมักจะจัดในวันก่อนออกพรรษาประมาณ 2-3 วัน เพื่อสืบสานประเพณีอันดีงามของชาวพุทธในการเข้าวัด ทำบุญ ฟังเทศน์ ฟังธรรม รักษาศีล และทำจิตใจให้บริสุทธิ์
                ภายในงานประเพณีบุญกระธูปนี้ประกอบด้วย “ต้นกระธูป” จำนวน 9 ขบวน มีการประกวดต้นกระธูป การแสดงดนตรีพื้นบ้าน และมหรสพอีกมากมาย รวมถึงการจำหน่ายสินค้าท้องถิ่นที่มีช่อเสียงของชาวเมืองชัยภูมิ
                “ต้นกระธูป” ถือเป็นตัวแทนของ “ต้นหว้า” ต้นไม้ประจำชมพูทวีป ในหนังสือฎีกาพระมาลัยสูตร บนทึกไว้ว่า ต้นกระธูปมีความยาวประมาณ 50 โยชน์ มีกิ่งใหญ่ 4 กิ่ง แผ่ออกไปใน 4 ทิศทาง กว้างเป็นปริมณฑลได้ 100 โยชน์ หมายถึง พระพุทธศาสนานี้เป็นที่ร่มเย็นแก่สรรพสัตว์ทั้งหลาย

                การแสดงเล่าเรื่องประวัติของประเพณีแห่กระธูปที่เกี่ยวกับองค์พระสัมมาสัมพุทธเจ้าดูสมจริงสง่างาม ทั้งผู้แสดงเป็นองค์พระพุทธเจ้าช่างสง่างามผุดผ่อง ประกอบกับแสง สี เสียง ที่ได้สาดส่องประกอบเวทีการแสดงได้สวยงามมาก

                “ต้นกระธูป”  ถือเป็นเครื่องถวายสักการะตามความเชื่อของชาวพุทธ ที่เชื่อกันว่าในวันออกพรรษานั้น สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า จะเสด็จลงมาจากสวรรค์ชั้นดาวดึงส์เพื่อลงมาโปรดสัตว์  ภายหลังจากโปรดพุทธมารดาแล้ว ชาวพุทธจะถวายสักการะ และเฉลิมฉลองกันในเทศกาลนี้ ซึ่งชาวพุทธในภาคอีสานได้จัดทำต้นกระธูป ซึ่งทำด้วยธูปพันด้วยกระดาษสีให้เป็นลวดลายต่าง ๆ แล้วประกอบเป็นต้น นำไปร่วมสมโภชและนำไปจุดยังวัดต่าง ๆ  การทำต้นกระธูปเริ่มต้นครั้งแรกที่ “บ้านราษฎร์ดำเนิน” ในปี พ.ศ. 2532

                การทำต้นกระธูป เป็นประเพณีของชาวอีสานพื้นถิ่นมาแต่ดั้งเดิม เป็นกุศโลบายอย่างหนึ่งของชาวบ้าน ก่อนจะเกี่ยวข้าวก็จะระดมลูกหลานให้มาช่วยกันทำกระธูป ถ้าลูกหลานไปทำงานที่อื่นก็จะกลับมาช่วยกันที่บ้าน ในแต่ละพื้นที่ก็จะมีลักษณะการทำกระธูปที่ใกล้เคียงกัน แต่ปัจจุบันหาดูได้ที่จังหวัดชัยภูมิเท่านั้น
                งานบุญเริ่มด้วยการทำบุญตักบาตรตั้งแต่ช่วงเช้า โดยขบวนแก่ต้นกระธูปจะวนรอบตลาดในเขตเทศบาลตำบลหนองบัวแดง จากนั้นนำต้นกระธูปไปตั้งสมโภชน์ที่วัดบ้านราษฎร์ดำเนิน บริเวณร้านประทีปหน้าพระอุโบสถ ลักษณะของร้านเป็นสี่เสาทำด้วยไม้ไผ่สูงประมาณ 1 เมตร พื้นร้านจะสานเป็นตาสี่เหลี่ยมแซมด้วยกาบกล้วย เสาแต่ละต้นถูกประดับประดาด้วยต้นกระธูป ต้นกล้วย ต้นอ้อย และไต้น้ำมัน

                ในตอนกลางคืนจะมีการแสดงฟ้อนรำ การละเล่นของแต่ละหมู่บ้านควบคู่ไปกับ การจุดกระธูปบูชาพระรัตนตรัยเป็นเวลา 3 คืน ได้แก่ ขึ้น 14 ค่ำ ชาวบ้านเรียกว่า จุดไต้น้ำมันน้อย ขึ้น 15 ค่ำ เรียกว่า จุดไต้น้ำมันใหญ่ และคืนข้างแรม 1 ค่ำ เรียกว่า ไต้น้ำมันล้างหางประทีป
                ความคึกคักในงานประเพณีแห่กระธูปที่อำเภอหนองบัวแดงแห่งนี้ แสดงให้เห็นถึงความศรัทธาในพระพุทธศาสนา และความร่วมมือร่วมใจในการสืบสานประเพณีพื้นบ้านให้ยังคงอยู่เป็นมรดกของท้องถิ่นต่อไป

                สำหรับในปี พ.ศ. ๒๕๕๖ อำเภอหนองบัวแดง ได้จัดประเพณีบุญกระธูปออกพรรษาโดยได้จัดทำกระธูปสูงเสียดฟ้า ความสูง ๗ เมตร จำนวน ๙ ต้น เพื่อถวายพุทธบูชา แด่พระสัมมาสัมพุทธเจ้า โดยความสูง ๗ เมตร หมายถึง วันประจำเกิดของพุทธศาสนิกชน (วันจันทร์ อังคาร ฯลฯ) จำนวน ๙ ต้น หมายถึง ดาวนพเคราะห์ เป็นดาวประจำดวงเกิดของพุทธศาสนิกชน (ดาวศุกร์ พระเกศ ฯลฯ) โดยจัดตั้งขึ้นในระหว่างวันที่ ๑๓ – ๑๗ ตุลาคม ๒๕๕๖ ณ บริเวณสนามหน้าที่ว่าการอำเภอหนองบัวแดง ซึ่งในการจัดงานครั้งนี้เป็นไปอย่างอลังการ โดยจัดให้มีการแสดงมินิไลท์แอนด์ซาวด์ ในชุด “ตำนานกระธูปหนองบัวแดง” โดยมีการแสดงจำนวน ๒ ชุด คือ ชุดรำถวายต้นกระธูป และเจ้าพ่อพญาแล ซึ่งจะมีนางรำ ซึ่งเป็นพี่น้องประชาชนชาวอำเภอหนองบัวแดง จำนวน ๔๕๐ คน เป็นผู้แสดง และชุดบูชาองค์สัมมาสัมพุทธเจ้า ซึ่งมีผู้แสดงจำนวน ๕๐ คน โดยทั้ง ๒ ชุด จะแสดงประกอบกัน และมีพิธีการอัญเชิญกระธูปเพื่อจะจุดถวายเป็นพุทธบูชา โดยในปีนี้ได้รับเกียรติจาก นายเจริญ จรรย์โกมล รองประธานสภาผู้แทนราษฎร คนที่ ๑ และนายสมศักย์ ภูรีศรีศักดิ์ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการท่องเที่ยว และกีฬา
                นอกจากนี้ภายในงานยังมีการแสดงของดีหนองบัวแดง โครงการแก้หนี้ แก้จน มีการนำเทคโนโลยีประหยัดน้ำมัน (ลดประมาณ ๑๐ – ๓๐ %) และการทำเกษตรก้าวหน้าที่ไม่ใช้สารเคมี มีสินค้า OTOP การออกร้านหรรษากาชาด การเดินแบบผ้าฝ้าย ผ้าไหม การประกวดธิดากาชาด เป็นต้น ในฐานะผู้ดำเนินการจัดงาน นายอดิเทพ กมลเวชช์ นายอำเภอหนองบัวแดง ขอเชิญชวนทุกท่านมาเที่ยวชมประเพณีบุญกระธูปออกพรรษาในทุก ๆปี ที่จังหวัดชัยภูมิได้พร้อมจัดงานไว้คอยต้อนรับแก่นักท่องเที่ยวให้มาชมกันอย่างจุใจและขอขอบคุณทุกท่านมา ณ โอกาสนี้

ขอขอบคุณ  
กระทรวงการท่องเที่ยว และกีฬา

คุณสมศักย์  ภูรีศรีศักดิ

ผู้ว่าราชการจังหวัดชัยภูมิ

นายพรศักดิ์ เจียรณัย

ผู้ว่าราชการจังหวัดนครราชสีมา

 
การท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย คุณสมฤดี ชาญชัย ผู้อำนวยการภูมิภาคตะวันออกเฉียงเหนือ
 

คุณสามพร  มณีไมตรีจิต ผู้อำนวยการกองตลาดภาคตะวันออกเฉียงเหนือ

ท่องเที่ยว และกีฬาจังหวัดชัยภูมิ

 
หัวหน้าอุทยานแห่งชาติตาดโตน จ.ชัยภูมิ

คุณนพวงศ์  พฤษชาติ

นายกเทศมนตรีตำบลบ้านเขว้า นางเกศา  มีสิทธิ์

เทศบาลตำบลบ้านเขว้า อ.บ้านเขว้า จ.ชัยภูมิ
อำเภอหนองบัวแดง จ.ชัยภูมิ
สมาคมธุรกิจท่องเที่ยวภายในประเทศ (สนท.)
พนักงาน/มัคคุเทศ บริษัท หนุ่มสาวทัวร์ จำกัด

 
ภาพ/เรื่องโดย       

ฉัตรชัย แดงกะเสม

สนับสนุนข้อมูล เชาวฤทธิ์  อู่คล้าย

ขอขอบคุณข้อมูลบางส่วนเรื่อง เรื่อง ชนเผ่าญัฮกุร (ญะ-กรุ่น)   ประเพณี , การละเล่นพื้นบ้าน  จาก วิกิพีเดีย

 
คู่มือท่องเที่ยวชัยภูมิ  
ข่าวสารชัยภูมิ สำนักงานประชาสัมพันธ์จังหวัดชัยภูมิ ศาลากลางจังหวัดชัยภูมิ
ถนนบรรณาการอำเภอเมือง จังหวัดชัยภูมิ 36000
http://pr.prd.go.th/chaiyaphum            Tel-Fax 044-822502
 
 
 
   
   
   
   
   
   
 
 
หน้าแรก ชวนเที่ยว ชวนชิม ชวนชม ชวนคุย ประชาสัมพันธ์ สาระธรรม เชิงอนุรักษ์ บันเทิง
 
copyright©2010 www.kaomadoo.com All rights reserved.